Foute conclusies door een tijdcapsule

20 november 2020 Uit Door Hessel Voortman

Wie met behulp van data iets probeert te leren over de wereld moet op zijn tellen passen. Snelle conclusies liggen altijd op de loer en zijn meestal fout. Tegelijkertijd zijn goede analyses complex en zijn inzichtelijke voorbeelden niet zo makkelijk te vinden. Gelukkig sloeg NRC op 6 november de plank grondig mis. Voortman op Vrijdag duikt erin.

De bom die geen bom was
De rubriek “Ophef” beschrijft wekelijks een onderwerp uit de wetenschap waar herrie over is. Ik lees die rubriek graag. Lees hier de “Ophef” van 6 november 2020.

De waarnemingen zijn duidelijk. Een tijdcapsule, achtergelaten op de Noordpool in 2018, wordt gevonden op een Iers strand in 2020. Het ijs waarin de capsule lag moet dus gesmolten zijn en de capsule door wind en stroming vervoerd naar het Ierse eiland. Tot zover kloppen de conclusies.

Maar dan gaat het fout. Het begint met een citaat van één van de vinders: „Dat betekent dat het ijs is gesmolten en de capsule 4.000 kilometer richting ons in Donegal is gereisd, in minder dan twee jaar tijd. Dat is angstaanjagend”. Angstaanjagend? Hoezo? De conclusies kloppen natuurlijk. Aangezien er geen ijsplaat is aangetroffen maar alleen de capsule moet het ijs gesmolten zijn. En aangezien de capsule 4000 km zuidelijker is gevonden is ook de reis gemaakt. Maar angstaanjagend? Even geduld, ik kom daar zo op terug.

De vinders hebben contact met expeditielid Sveta. Zij had verwacht dat het 30 tot 50 jaar zou duren voordat de tijdcapsule los zou komen. Waar Sveta die verwachting op baseerde blijft onvermeld. Wel is duidelijk dat het een expeditie van toeristen betrof en geen expeditie van specialisten.

Vervolgens vermeld het artikel de waarneming dat de temperatuur in het Noordpoolgebied stijgt. Een niet te ontkennen waarneming, maar wat dat met de tijdcapsule te maken heeft?

Voortman onderzoekt
Een mooie gelegenheid om een kijkje te nemen in het hoofd van de “data-junkie”. We onderzoeken de claim dat de reis van de tijdcapsule aantoont dat er een klimaatramp gaande is op de Noordpool.

Om te beginnen heeft een “data-junkie” vaak al veel meer gelezen over de Noordpool. Als de data-junk in kwestie bovengemiddeld geinteresseerd is in klimaat en zeespiegel, dan kan je er vergif op innemen dat al de nodige kennis is verzameld.

En dat is de eerste regel voor een grondig onderzoek. Een feit wordt nooit als losstaand beschouwd, maar wordt toegevoegd aan een grote en steeds groeiende berg van informatie. En we kijken hoe deze nieuwe waarneming past in wat we weten over, in dit geval, de Noordpool.

Ik sla wat stappen over; u leest dit voor uw plezier, veronderstel ik. De mensen die paniekerig worden van de tijdcapsule doen veronderstellingen waarvan ze zich waarschijnlijk zelf niet bewust zijn:

1. IJs op 90 graden Noorderbreedte ligt stil
2. IJs op de Noordpool smelt niet tenzij het klimaat ter plaatse flink opwarmt

Als dat klopt dan betekent de vondst van de tijdcapsule inderdaad dat de opwarming op 90 graden Noorderbreedte zo groot is dat het ijs daar gesmolten is, inclusief het hele ijsveld ten zuiden daarvan. Maar klopt dat?

Ijsbeweging
Dus wat is het gedrag van het Arctische ijs? Daar zijn satellietgegevens van die u kunt bekijken via deze link.

Duidelijk zichtbaar is een continue beweging van het ijs vanaf Siberië in de richting van Canada en Groenland. Verder valt op dat de schaal van leeftijden van het ijs slechts loopt tot 4 jaar. Er is een niet te ontkennen afnemende trend van ouder ijs, maar de kleurschaal is misleidend. Er blijft een uitgebreid ijsveld aanwezig en de Noordpool is nooit ijsvrij geweest.

We zien dus, ijs is permanent in beweging. Het oudste ijs verzamelt zich tegen de kusten van Canada en Groenland en ijs ouder dan een jaar of 5 komt niet veel voor. Sveta had daarom mogen verwachten dat de tijdcapsule niet op de Noordpool zou blijven maar in enkele jaren naar de rand van het zeeijs zou worden gestuwd. De capsule had kunnen belanden in Canada of in Groenland en was dan waarschijnlijk wat langer in het ijs gebleven. Maar blijkbaar is de capsule meegenomen in de ijsstroom ten oosten van Groenland. Het ijs waarin Sveta en haar mede-reizigers de capsule achterlieten is gesmolten, maar op een locatie ver zuidelijk van het startpunt.

De Mosaic expeditie
Nu ben ik geen poolonderzoeker en zou ik zomaar foute conclusies kunnen trekken uit de Satelliet-plaatjes. Maar kijkt u eens naar de website van de recente poolexpeditie Mosaic.

Kernpunten:

  • De expeditie herhaalde een beroemde expeditie van eind 19e eeuw
  • Beide expedities gebruikten de natuurlijke beweging van het ijs om de Noordpool te bereiken.
  • De natuurlijke beweging van het ijs is dus al meer dan 100 jaar bekend. Meer over de expeditie van Nansen leest u op Wikipedia.

Conclusie
Zoals wel vaker op deze blog raak ik er niet van in paniek. De tijdcapsule als indicator voor een klimaatramp op de Noordpool is met wat werk gemakkelijk weerlegd. Sveta en haar nieuwe Ierse vrienden kunnen gerust zijn.

Naschrift
Via de commentaarvelden van deze blogs worden mij recent diverse diensten aangeboden waarop ik geen prijs stel. Als u wilt reageren dan kunt u mij vinden op LinkedIn.