Koerswijziging van de Verenigde Naties

30 januari 2021 5 Door Hessel Voortman

Deze week werd de klimaatadaptatie-conferentie gehouden. Een klimaatconferentie als alle andere? Of een fundamentele koerswijziging van de Verenigde Naties?

De weg naar een beheerst klimaat

Wie het klimaatdebat volgt weet dat er twee manieren zijn om klimaatproblemen te beheersen:

  1. Je kan de oorzaken van klimaatverandering aanpakken waarmee je rampzalige klimaatverandering voorkomt; dat gaat onder de naam mitigatie
  2. Je kan de gevolgen van klimaatverandering aanpakken. De verandering zelf laat je dan gebeuren maar de gevolgen maak je beheersbaar

Voor mitigatie gelden een paar uitgangspunten. In ieder geval moet je geloven dat alle oorzaken van klimaatverandering door mensen te beïnvloeden zijn. En ben je die overtuiging toegedaan, dan moet je ook nog geloven dat je de oorzaken technisch en economisch ook kan aanpakken.

Wie mitigatie als oplossing ziet moet ervan overtuigd zijn dat de menselijke oorzaken dominant en aan te pakken zijn

De veelvuldig gepubliceerde “consensus” positie is dat klimaatverandering een menselijke oorzaak heeft en dat de oorzaken technisch en economisch zijn aan te pakken. Wie die beide overtuigingen onderschrijft hoort erbij en mag aanschuiven bij klimaattoppen en -tafels. En zelfs het maken van vele vliegkilometers om lezingen te houden en je film te promoten is dan acceptabel. Allemaal voor de goede zaak.

De haalbaarheid van mitigatie

Zoals in ieder debat hou je mensen die het niet hebben begrepen. Zo zijn er mensen die ervan overtuigd zijn dat klimaatverandering een menselijke oorzaak heeft maar die denken dat mitigatie technisch en economisch onhaalbaar is. Een prominente vertegenwoordiger van die positie is Bjorn Lomborg, werkzaam bij een Deense denktank. Overtuigd van de mens als oorzaak van de klimaatverandering wijst hij stelselmatig op de economische onhaalbaarheid van mitigatie. Via die route komt hij dan ook tot een pleidooi voor adaptatie. Ik zeg erbij dat ik het recente boek van Lomborg nog niet heb gelezen, dus ik hou me aanbevolen voor correcties.

Een andere auteur, wiens boek ik wél onlangs las, is Michael Shellenberger. Hij wijst op de nadelige gevolgen van de gekozen route van mitigatie via wind- en zonne-energie. Hij legt uit dat we veel te veel energie gebruiken om dat met zon en wind te kunnen leveren, hoe spijtig dat misschien ook is. En hij wijst op de ethische bezwaren van het onthouden van goedkope energie aan ontwikkelingslanden. Hij pleit dan ook voor het reduceren van uitstoot via de toepassing van kernenergie.

In Nederland vind ik de publicaties van Marcel Crok altijd de moeite waard. Hij beschrijft klimaatverandering als een probleem maar niet als urgent probleem. Hij laat zien dat we tijd hebben en pleit ook voor de toepassing van kernenergie in combinatie met adaptatie. Ook het boek “Ecomodernisme”, geschreven door meerdere auteurs waaronder Crok geeft een verfrissende kijk op milieu-problematiek, waaronder het klimaat.

Shellenberger en Crok bevinden zich met hun pleidooi voor kernenergie in goed gezelschap want ook het IPCC ziet in alle mitigatie-scenario’s een rol voor kernenergie. Daarvoor moet je wel de IPCC-rapporten zelf lezen want in de krant vind je het niet.

De meerwaarde van adaptatie

Het alternatief voor mitigatatie is dus adaptatie; aanpassen aan de veranderingen in plaats van ze te voorkomen. In internationale klimaatkringen heeft adaptatie lang in het verdomhoekje gezeten. Dit vanuit de gedachte dat de mens de oorzaak is en dat alleen een oorzaak-gerichte aanpak ethisch toelaatbaar is. Vragen naar de haalbaarheid en effectiviteit werd veelal als “niet netjes” beschouwd.

Klimaatadaptatie in uitvoering. Werkzaamheden bij Wieringen in 1930 (Foto afkomstig van Beeldbank RWS; “Afsluitdijk ID507899”)

Op zich is adaptatie als antwoord helemaal niet zo gek. Hierboven schreef ik al dat je vanuit het oogpunt van haalbaarheid kan pleiten voor adaptatie. Mogelijk hou je dan een beschaamd gevoel over omdat je jezelf als oorzaak ziet en toch besluit om de oorzaak niet aan te pakken.

Maar je kan ook twijfelen aan de mens als dominante oorzaak van de klimaatverandering. Iemand die dat heel goed uitlegt (en wiens boeken ik meermaals heb gelezen) is de gepensioneerde hoogleraar geologie Salomon Kroonenberg. En in mijn blog “De versnellingspook van het klimaat” heb ik geprobeerd de gefundeerde twijfel eenvoudig uit te leggen.

Stichting Clintel wees deze week op de kosten-effectiviteit van adaptatie

Het mooie van adaptatie is dat het altijd werkt, wat de oorzaak van de veranderingen ook is. Het werkte ook in de periode vóór 1850 toen om mysterieuze redenen het klimaat ook veranderde en her en der op de wereld al dijken werden gebouwd en sloten gegraven om water te keren en regen af te voeren. In Nederland dateren de oudst gevonden sporen van ingrepen in het watersysteem van rond het begin van de jaartelling. Als je ziet wat de invloed is van een paar houtvuurtjes op het klimaat dan schrik je wel even.

En adaptatie werkt ook als een deel van Antarcatica smelt door vulkanisme. Een scenario dat met de vondst van een kleine 100 vulkanen onder de ijskap helemaal niet denkbeeldig is.

Stichting Clintel wees er deze week op dat adaptatie bovendien zeer kosten-effectief is. Het schijnt dat iedere Euro geinvesteerd in adaptatie 5x wordt terugverdiend. Er zijn maar weinig investeringen zo renderend. Aangezien je iedere Euro maar één keer kan uitgeven is er alle reden om adaptatie serieus te nemen. Er zal dan wel een paragraafje moeten worden toegevoegd aan “Parijs” want dat is een mitigatie-akkoord.

Deelnemers aan de conferentie over het mitigatie-akkoord van Parijs in 2015 (bron: Wikipedia)

Een draai van 180 graden verstopt in een mediastorm

Het kenniscentrum klimaatadaptatie van de UN werd in 2018 opgericht. Ik vond en vind het een opvallende stap in het licht van de weerstand tegen adaptatie. Dat Nederland zich geheel belangeloos opwierp als gastheer voor het centrum kon ik dan wel weer begrijpen.

We zijn twee jaar verder en nu hadden we de adaptatie-conferentie. Natuurlijk weer omringd door een media-lawine over de ernst van de klimaatcrisis en de mens als oorzaak. De NRC vond het zó belangrijk dat maandagmorgen het kort en klein geslagen Eindhoven op de voorpagina plaats moest maken voor de adaptatie-top. Daaraan toegevoegd de NOS klimaatshow (ik heb niet gekeken; mijn humeur lijdt er teveel onder) en de gebruikelijke optocht van bedrijven en organisaties met prachtige voornemens en er leek niets veranderd. Maar verstopt onder al dat media-geweld zat een draai van 180 graden over de aanpak van het klimaatprobleem.

De Voortman-invariant

Gaan we nu stoppen met mitigatie? Dat valt niet te verwachten. De mitigatie-trein is al veel teveel op gang om nu nog tot stoppen te brengen. Voortgestuwd door gul uitgedeelde subsidies zal die trein nog wel even voort denderen. Vrijdag ging er nog een ambtelijk rapport naar de kamer waarin vele uitstoot-verplaatsende maatregelen werden voorgesteld.

Maar het lijkt erop dat sinds deze week adaptatie in de (inter)nationale klimaatpolitiek weer serieus genomen moet worden en dat is een goede zaak. Ik hoop dat we voortaan onze ingrepen zullen baseren op een gezonde belangen-afweging in plaats van op afgedwongen consensus.

De Voortman-invariant: werken aan adaptatie ongeacht de populariteit ervan

In de wiskunde is een “invariant” simpel gezegd een eigenschap die niet verandert wanneer je op een andere manier naar de zaken gaat kijken. Ik voelde mij deze week zo’n invariant. Waterveiligheid is al meer dan 20 jaar mijn vak en sinds een aantal jaren mag dat klimaatadaptatie heten. De uitoefening van mijn vak is er niet door veranderd en ik zal me blijven inzetten voor het behouden en mooi maken van onze dichtbevolkte Delta aan de Noordzee.

Dus vandaag introduceer ik de “Voortman-invariant” in de hoop dat die als briljante vondst in de annalen van de wetenschap wordt bijgeschreven. Voortman-invariant houdt in dat je werkt aan adaptatie ongeacht de populariteit ervan.

Ik wens u weer veel twijfel toe.

Leestips

Zoals gebruikelijk weer een lijstje met leestips voor de diepgravers onder u: